De Nederlandse zorg verliest jaarlijks miljarden euro’s door inefficiëntie die voortkomt uit inadequate ICT-oplossingen. Niet door een gebrek aan investeringen, maar door de systematische keuze voor kortetermijnoplossingen. Na ruim dertig jaar in dit vakgebied zie ik een destructief patroon: we weten wat nodig is, begrijpen de gevolgen van uitstel en kiezen toch steeds weer voor de quick fix.
Deze paradox heeft de Nederlandse zorg-ICT in zijn greep.
We weten dat structurele oplossingen nodig zijn. We begrijpen de gevolgen van uitstel. En toch – toch kiezen we keer op keer voor de quick fix, de tijdelijke oplossing.
Het is tijd voor een eerlijk gesprek over waarom dit gebeurt, wat het ons werkelijk kost, en belangrijker nog: hoe we deze destructieve cyclus kunnen doorbreken.
De werkelijke kosten van kortetermijndenken
Waarom kiezen we steeds voor de figuurlijke pleister? Het is geen kwestie van onwil of incompetentie. Het is het resultaat van systemische factoren die destructief gedrag rationeel maken – en die kosten ons miljarden:
De wurggreep van het jaarbudget
Zorginstellingen opereren binnen jaarlijkse budgetcycli, terwijl ICT-investeringen pas na drie tot vijf jaar renderen. Deze mismatch creëert een perverse prikkel om structurele investeringen uit te stellen. Het ‘rationele’ gevolg? Weer een jaar doormodderen. De verborgen kosten stapelen zich op: productiviteitsverlies, personeelsverloop en gemiste innovaties. Elke bestuurder kent de impact. Het echte probleem? We hebben deze kosten blijkbaar genormaliseerd als ‘de prijs van zorg’.
De verlammende angst voor risico
Een substantiële ICT-investering voelt risicovol. De vraag “Wat als het project mislukt?” domineert de discussie. Maar te zelden stellen we onszelf de vraag: “Wat kost nietsdoen?” Het antwoord is pijnlijk. Organisaties die hun ICT-budget gebruiken voor het in stand houden van verouderde systemen hebben geen ruimte voor innovatie. Zoals KPMG eerder waarschuwde, dreigt er zelfs een ICT-infarct als we zo doorgaan. “We willen graag meedoen met nieuwe ontwikkelingen, maar eerst moeten we de acute problemen oplossen” – een herkenbaar patroon in de sector. Het tragische: deze acute problemen verdwijnen nooit. Ze stapelen zich op.
De draaideur van vervreemd talent
“Het werkt toch?” is de gevaarlijkste zin in de zorg-ICT. Ja, het ‘werkt’. Met workarounds die de harde werkelijkheid maskeren. Zoals de secretaresse die elke ochtend een Excel-lijst opent en handmatig sterretjes plaatst bij binnengekomen laboratoriumuitslagen, omdat het kernsysteem simpelweg geen bruikbaar overzicht biedt. Dit is geen functionaliteit; dit is georganiseerde vervreemding.
Het echte probleem is niet de inefficiëntie – het is de afstand die ontstaat tussen zorgprofessionals en hun kernmotivatie. “Ik ben verpleegkundige geworden om voor mensen te zorgen, niet om dezelfde data vijf keer in te voeren,” vertelde een IC-verpleegkundige mij onlangs. Ze werkt nu buiten de zorg. De sector verliest haar talent mogelijk voorgoed.
Wanneer talentvolle zorgverleners meer tijd besteden aan workarounds dan aan patiëntenzorg, verliezen we niet alleen medewerkers. We verliezen de ziel van de zorg. En dat verlies is onvervangbaar.
De ultieme prijs: het verlies van onze zorg
Uiteindelijk betalen we als samenleving allemaal de prijs. We verliezen stukje bij beetje de zorg zoals we die kennen en waarderen, met steeds langere wachttijden, een verhoogd foutenrisico door eindeloze workarounds en vooral: minder tijd voor menselijk contact omdat de administratieve last alles overheerst. De compassievolle, persoonlijke zorg waar Nederland ooit trots op was, verdwijnt langzaam maar zeker achter schermen en formulieren.
Wanneer talentvolle zorgverleners meer tijd besteden aan workarounds dan aan patiëntenzorg, verliezen we niet alleen medewerkers. We verliezen de ziel van de zorg. En dat verlies is onvervangbaar.
Lessen uit het buitenland
Nederland is niet uniek in deze uitdaging, maar we kunnen leren van hoe andere landen ermee omgaan. De contrasten zijn leerzaam.
Denemarken: de kracht van centrale visie
De Denen kozen voor een fundamenteel andere aanpak. Centrale regie, uniforme standaarden, regionale implementatie. De investering was substantieel, de implementatie duurde jaren. Maar het resultaat? Een geïntegreerd systeem waarin zorgprofessionals zich kunnen richten op zorg in plaats van op technologie. Het bewijs dat het anders kan.
Estland: het voordeel van een schone lei
Estland had het voordeel dat het geen legacy-systemen had. Het bouwden hun digitale zorginfrastructuur vanaf nul, met interoperabiliteit als uitgangspunt. Het resultaat? Een systeem waar patiënten eigenaar zijn van hun data en zorgverleners naadloos samenwerken. Een les in wat mogelijk is zonder de last van het verleden.
Verenigde Staten: een waarschuwing
De Amerikaanse zorg-ICT toont wat er gebeurt zonder centrale visie of standaarden. Een lappendeken van systemen die niet communiceren, miljarden verspild aan interfaces en integraties, frustratie bij alle betrokkenen. En steeds verder stijgende kosten, met als uiteindelijk resultaat dat de zorg voor delen van de samenleving wordt afgeschaald. Als we op onze huidige weg doorgaan, is dit onze toekomst.
Een routekaart voor transformatie
De weg uit deze impasse vraagt een fundamentele heroriëntatie. Niet alleen in onze systemen, maar vooral in ons denken. Op basis van drie decennia ervaring zie ik vijf essentiële stappen.
Stap 1: Creëer transparantie over de werkelijke kosten
De eerste stap is eerlijkheid. Breng alle kosten in kaart – niet alleen de directe ICT-uitgaven, maar ook de verborgen kosten. De productiviteitsverliezen, de gemiste innovaties, het personeelsverloop. Maak deze kosten zichtbaar voor het bestuur, maar ook voor de zorgverzekeraars en de politiek; zij spelen hierin ook een essentiële rol. Niet als aanklacht, maar als startpunt voor verandering.
Stap 2: Herpositioneer ICT als strategische enabler
ICT is geen ondersteunende functie meer. Het is de ruggengraat van moderne zorg, stilzwijgend aanwezig, moeiteloos functionerend. Technologie in dienst van de mens, niet andersom. Deze realiteit moet doordringen tot in de boardroom. Bestuurders hoeven geen technische experts te worden, maar ze moeten wel de strategische waarde van ICT begrijpen en daar ook naar handelen.
Stap 3: Doorbreek de jaarbudgetcyclus
ICT-investeringen passen niet in jaarbudgetten. Creëer meerjarige investeringskaders. Beoordeel projecten op total cost of ownership over de gehele levensduur, niet op de kosten in het eerste jaar. Dit vraagt een andere manier van denken over investeringen en rendement.
Stap 4: Start klein, maar denk groot
Transformatie hoeft niet in één grote beweging. Kies een domein waar je het verschil kunt maken. Implementeer daar een structurele oplossing. Gebruik het succes als bewijs dat het anders kan. Bouw momentum voor grotere veranderingen.
Stap 5: Kies partners die durven te challengen
De tijd van leveranciers die klakkeloos orders uitvoeren is voorbij. Zoek partners die meedenken over de lange termijn, die durven te zeggen wanneer je de verkeerde vraag stelt, die kennis overdragen in plaats van afhankelijkheid creëren.
Een blik op de toekomst
Laat mij twee scenario’s schetsen voor de Nederlandse zorg-ICT in 2035.
Scenario 1: De prijs van uitstel
We blijven de weg van de minste weerstand kiezen. Systemen worden complexer; de technische schuld onbeheersbaar. Een grote systeemcrash is niet langer een kwestie van óf, maar van wanneer. Zorgorganisaties fuseren uit ICT-noodzaak in plaats van strategische visie.
Ondertussen vertrekken de beste professionals, gefrustreerd door systemen die hun werk onmogelijk maken. De neerwaartse spiraal versnelt: meer workarounds, meer complexiteit, meer talentvlucht. Nederland, ooit koploper in digitale innovatie, wordt een waarschuwend voorbeeld. Wat rest, is een uitgehold systeem waarin we alleen nog pleisters plakken op wonden die intensieve zorg vragen.
Scenario 2: De kracht van transformatie
We maken de omslag. Organisaties investeren in solide fundamenten. ICT evolueert van kostenpost naar strategische enabler. Maar de echte winst zit dieper: zorgprofessionals voelen weer dat ze écht bijdragen. Ze werken met hernieuwde trots aan hun roeping, ondersteund door systemen die hun werk vergemakkelijken in plaats van frustreren. Burgers vertrouwen erop dat goede zorg beschikbaar is en blijft wanneer zij die nodig hebben. Nederland wordt weer wat het ooit was: een land waar technologie onzichtbaar de menselijke maat dient. Geen utopie, maar een toekomst die het waard is om na te streven. Het verschil tussen deze scenario’s wordt bepaald door de keuzes die we vandaag maken.
Een oproep tot actie
Eén ding is zeker: verandering is mogelijk. Ik zie het gebeuren bij organisaties die de moed hebben om te breken met het verleden. Die durven te investeren in de toekomst. Die begrijpen dat de hoogste kosten ontstaan door niets te doen.
De technologie voor betere zorg-ICT is beschikbaar. De kennis is aanwezig. De businesscase is overtuigend. Wat ontbreekt? De collectieve wil om de stap te zetten.
De vraag is niet óf we moeten transformeren, maar of we dit op tijd gaan doen. Vóór het te laat is. Vóór de kosten onbeheersbaar worden. Vóór we onze beste mensen kwijtraken aan frustratie. En vóór we, het ultieme falen, uit financiële nood de zorg zelf moeten afschalen.
Want uiteindelijk gaat het niet om systemen of technologie. Het gaat om de mogelijkheid voor zorgprofessionals om te doen waar ze voor kozen: zorgen voor mensen.
Giovanni Tettero
Giovanni Tettero is strategisch adviseur bij Qaddie en heeft meer dan dertig jaar ervaring in zorg en ICT.
